دیودادبن دیودست ابوالسّاج

ابوالسّاج، دیودادبن دیودست (د ربیع الآخر ۲۶۶/دسامبر ۸۷۹)، از امرا، سرداران و دیوانسالاران برجسته دستگاه خلافت عباسی و نیای ساجیان (ه‍ م). طبری (۹/۳۱۵) کنیه او را ابوجعفر ذکر کرده است.
نام و نسب ابوالساج در برخی منابع به تصحیف داوود بن دوست آمده است (ابن خلکان، ۶/۴۱۵). به گفته هنینگ (ص ۲۵۳-۲۵۴)، نام پدر ابوالساج به جای دیودست احتمالاً دیودشت (ابن حوقل، ۲/۵۰۶: داودشت) بوده و دیودشت به معنی «]کسی که[» خدا خالق ]اوست[»، شکلی دیگر از دیوداد است (قس: لغت نامه، که دیودست را به معنای تیزدست با دست شیطان آورده است). از این نامها که منشأ سغدی دارند (مینورسکی، ۱۱۱)، چنین برمی آید که خاندان ابوالساج پیش از فتح ماوراءالنهر به دست مسلمانان، پیرو یکی از آیینهای کهن آریایی بوده اند که دیو را برخلاف زردشتیان می ستوده اند، زیرا سراسر نواحی سغد در حوزه نفوذ دین زرتشتی قرار نگرفته بوده و برخی از مردم آنجا همانند آریاییان اولیه دیو را ستایش می کردند. بهار (ص ۳۶۹) دیوداد و دیودست را از نامهای فرغانیهای بودایی دانسته که ابوالساج نیز در زمره آنان بوده است. ابن حوقل (همانجا) خاستگاه خاندان ابوالساج را روستاهای جنکاکث و سویدک از توابع اشروسنه ذکرکرده است (نیز نکـ: بارتولد، ۱/۳۷۸؛ ایرانیکا، ذیل بنوساج). ادامه خواندن “دیودادبن دیودست ابوالسّاج”