زندگینامه امیر کبیر محمد تقی خان

میرزا محمدتقی خان امیرکبیر فرزند کربلایی قربان بیگ فراهانی در سال ۱۲۲۲ق در هزاوه فراهان از توابع اراک (سلطان آباد پیشین) متولد شد. کربلایی قربان پدر امیرکبیر در دستگاه میرزا عیسی (میرزا بزرگ) پدر میرزا ابوالقاسم قائم‌‌مقام سمت آشپزی داشت. مادر امیرکبیر فاطمه‌سلطان دختر استاد شاه محمد‌بنا از اهالی فراهان بود. میرزا محمدتقی خان به خاطر هوش و استعداد کم‌نظیرش از همان دوران نوجوانی مورد توجه میرزابزرگ و سپس قائم‌مقام فراهانی قرار گرفت و به ترتیب به سمت منشی‌گری آن دو دست یافت و به سرعت مورد توجه قائم‌مقام و عباس میرزا نایب‌السلطنه قرار گرفت. اولین تجربه سیاسی میرزامحمدتقی خان همراهی خسرومیرزا فرزند نایب‌السلطنه و هیئت همراه او در سفرش به روسیه تزاری بود. این سفر به‌دنبال قتل گریبایدوف وزیر مختار روسیه در تهران و در شوال ۱۲۴۴ و به منظور عذرخواهی از واقعه قتل گریبایدوف صورت گرفت.

میرزاتقی خان طی سالهای آتی بیش‌از‌پیش در انجام امور دیوانی و غیره لیاقت و شایستگی نشان داد و در اواخر دوران سلطنت فتحعلی‌شاه در دستگاه محمدخان زنگنه امیرنظام و پیشکار آذربایجان وارد خدمت شد. چند سال بعد و در ۱۲۵۳ ق میرزا محمدتقی وزیر نظام آذربایجان گردید. میرزا محمدتقی که اینک به امیرنظام ملقب شده بود در ۱۶ شوال ۱۲۵۳ به همراه ناصرالدین میرزا ولیعهد عازم روسیه شد و در ارمنستان (ایروان) با نیکلای اول تزار روسیه ملاقات کرد. از مهمترین مأموریتهای سیاسی امیرنظام در دوران سلطنت محمد شاه ریاست نمایندگی دولت ایران در کمیسیون صلح ارزنه‌الروم بود که به عنوان «وکیل تام الاختیار» ایران در ماه صفر ۱۲۵۹ آغاز شد و به‌رغم تمام مشکلاتی که بروز کرد پس‌از چهار سال که از اقامت امیرکبیر در عثمانی سپری می‌شد قرارداد صلح مطلوبی با عثمانی به امضا رسید. پس از عقد قرارداد صلح در ۱۶ جمادی الثانی ۱۲۶۳ امیرنظام سخت مورد تشویق و تفقد محمدشاه قرار گرفت. امیرنظام که از سالها قبل با ناصرالدین میرزا الفت و نزدیکی پیدا کرده بود پس از فوت محمدشاه مقتدرانه مقدمات و اسباب بر تخت نشستن ناصرالدین شاه را فراهم آورد و در ۱۴ شوال ۱۲۶۴ سلطنت ناصرالدین شاه را اعلام کرد.

بخوانید:  نقش مادر در زندگی جبران خلیل جبران (1883 ـ 1931)


امیرنظام که با آغاز سلطنت ناصرالدین شاه منصب صدراعظمی یافته بود در ۲۲ ذیقعده ۱۲۶۴ علاوه بر لقب امیرنظامی به القاب امیرکبیر اتابک اعظم نیز مفتخر شد. امیرکبیر مدت کوتاهی پس از صدارت اصلاحات سیاسی، امنیتی، مالی، اقتصادی و فرهنگی اش را آغاز کرد و در این میان ایجاد امنیت و پایان دادن به شورشها و یاغی گریها و نیز اصلاحات مالی و جلوگیری از اجحافات پیدا و پنهان صاحبان قدرت و نفوذ را در اولویت برنامه های خود قرار داد و مدت کوتاهی پس از صدارت نشان داد که قصد دارد از نفوذ و دخالت بیگانگان (روس و انگلیس) در امور مختلف کشور بکاهد.

از جمله اقدامات مهم امیرکبیر پایان دادن و سرکوب شورش محمدحسنخان سالار فرزند اللهیارخان آصف الدوله در خراسان (در نوروز ۱۲۶۶ ق) بود. در همان حال امیرکبیر ضمن نظم بخشیدن بر امور دستگاه سلطنت و حکومت و کنترلی که بر اعمال و رفتار دیوانیان، شاهزادگان، خاندان سلطنت، رجال و صاحبان قدرت و غیره اعمال می‌کرد اصلاحات گسترده ای در امور اداری کشور به عمل آورد و با ریشه‌کن کردن بسیاری از مفاسد اداری و مالی در اداره امور کشور نظمی نو پدید آورد؛ بگذریم از این که اقدامات اصلاحی امیرکبیر برخی از مهمترین دیوانیان و صاحبان نفوذ و قدرت را با او دشمن کرد. از دیگر اصلاحات امیرکبیر بازسازی ارتش و قشون و پایه‌گذاری نظمی نو در نیروی نظامی کشور بود. آگاهان و ناظران امور در همان روزگار از سازمان نظامی جدیدی که امیرکبیر پایه گذاری کرد سخت تمجید و تحسین می‌کنند. از دیگر اقدامات امیرکبیر ایجاد چاپارخانه، تذکره خانه (اداره گذرنامه)، بنای بازار و تیمچه و سرای امیر در تهران، تأسیس سازمان اطلاعاتی – جاسوسی و خبررسانی و خفیه‌نویسی بود که در دوران صدارت او بسیار کارآمد عمل می‌کرد. امیر کبیر همچنین تلاشهای بسیاری برای اصلاحات قضایی و به تبع آن از میان برداشتن رسم بست‌نشینی انجام داد که در موارد بسیار، روندی انحراف‌‌آمیز یافته بود.

بخوانید:  زندگانی محمد ابن سعد، ابو عبدالله کاتب‌ واقدی

از مهمترین اقدامات امیرکبیر تأسیس دارالفنون بود که پس از تلاشهای بسیار در ۵ ربیع‌الاول ۱۲۶۸و فقط ۱۳ روز قبل از قتل امیرکبیر افتتاح شد. امیرکبیر در همان دوران کوتاه صدارت (۱۲۶۴─ ۱۲۶۸ ق) گامهای استواری برای توسعه اقتصادی و صنعتی کشور و نیز رشد اقتصاد تجاری کشور برداشت و برای مثبت شدن تراز بازرگانی خارجی ایران تلاشهای فراوانی انجام داد. انتشار روزنامه وقایع‌اتفاقیه، تلاش برای ترجمه و انتشار کتب از دیگر اقدامات امیرکبیر بود. امیرکبیر که خود فردی مذهبی بود در ارتقاء شأن و منزلت علما و روحانیون کوشید. به‌ویژه نقش برجسته امیرکبیر در سرکوب شورش باب و از میان برداشتن فتنه ‌بابیه که با محاکمه و اعدام سید علی‌محمدباب به‌پایان رسید، روابط امیرکبیر و علمای دینی را بیش‌از‌پیش تحکیم بخشید. وطن‌دوستی و مخالفت شدید امیرکبیر با نفوذ کشورهای خارجی در ایران، تلاش برای برقراری عدالت و امنیت، جلوگیری از شکنجه و آزار متهمان و مجرمان، جلوگیری از پناهندگی جنایتکاران و مجرمین سیاسی و غیره در سفارتخانه‌های خارجی و تلاش برای قطع ارتباط جاسوسی – اطلاعاتی اتباع داخلی برای نمایندگان خارجی از دیگر اقدامات اصلاح گرانه امیرکبیر در طول دوران کوتاه (چهار ساله) صدارت بود.

امیرکبیر که از همان آغاز صدارت سخت مورد حمایت و اعتماد ناصرالدین شاه قرار گرفته بود در روز جمعه ۲۲ ربیع‌الاول ۱۲۶۵ با ملکزاده خانم عزت‌الدوله خواهر تنی شاه ازدواج کرد.

تلاشهای اصلاحگرانه امیرکبیر مدتی طولانی تداوم نیافت و در حالی که سیاست خارجی مستقل امیرکبیر و تلاشهای جدی او برای قطع نفوذ و دخالت روس و انگلیس می‌رفت تا طلیعه آغاز عصر نوینی در کشور شود، توطئه‌های نمایندگان سیاسی این دو کشور و همگامی بدخواهان پیدا و پنهان داخلی امیرکبیر با سیاست بیگانگان به‌تدریج موجبات رنجش و سپس نومیدی و خشم ناصرالدین شاه را از او فراهم آورده از صدارت اعظمی و دیگر مشاغل اداری و نظامی‌اش معزول کرده و به شهر کاشان تبعید کرد. بدین ترتیب با دسیسه بیگانگان و همدستی و خیانت گروهی از عوامل اثرگذار داخلی، ناصرالدین شاه، حاجی علی مراغه ای (حاجب الدوله) را مأمور قتل امیرکبیر کرد.

بخوانید:  زندگانی جناب‌ شهاب‌الدین

امیرکبیر در محرم ۱۲۶۸ از مقام صدارت عظمی عزل شد و در شب شنبه ۱۸ ربیع‌الاول ۱۲۶۸ توسط حاجب‌الدوله در حمام فین کاشان به قتل رسید.

منبع: iichs.org – بنیاد موسسه مطالعاتی تاریخ معاصر ایران

مطالب مرتبط

49
دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of
sima
Guest
sima

good

[پاسخ]

Alireza پاسخ در تاريخ بهمن ۱۶ام, ۱۳۹۰ ۱۷:۰۰:

yes good a see

[پاسخ]

Alireza
Guest

yes good a see

[پاسخ]

مسعود
Guest
مسعود

خوب بود و می تونست بهتر هم باشه .

[پاسخ]

حميد
Guest
حميد

بسسسسسسسسسسسیار عععععععععععععااااااااااااااااااااااااااااااااللللللللللللللللللللللللللللیییییییییییییییییییییییییییییییییییی بوددددددددددددددددددددددددددددد…………………….

[پاسخ]

عسل
Guest
عسل

سلام چون مابرای تحقیق استفاده میکنیم لطفامنابع راذکرکنید.ممنون

[پاسخ]

بممببنتبتتبلاالاببتتبنبنبنبننببتلل پاسخ در تاريخ مهر ۱۲ام, ۱۳۹۰ ۱۱:۵۱:

چشم

[پاسخ]

بممببنتبتتبلاالاببتتبنبنبنبننببتلل
Guest
بممببنتبتتبلاالاببتتبنبنبنبننببتلل

چشم

[پاسخ]

مهدی
Guest
مهدی

درود بر امیر بزرگ ایران زمین………

[پاسخ]

فرزاد پاسخ در تاريخ شهریور ۱۶ام, ۱۳۹۰ ۱۹:۵۷:

شاید خیلی ها ندونن.خانه ی امیر کبیر در تبریز هنوز پابرجاست وبازسازی شده و توصیه میکنم به شهر مهمان دوست تبریز بیایید و از این خانه دیدن فرمایید

[پاسخ]

فرزاد
Guest
فرزاد

شاید خیلی ها ندونن.خانه ی امیر کبیر در تبریز هنوز پابرجاست وبازسازی شده و توصیه میکنم به شهر مهمان دوست تبریز بیایید و از این خانه دیدن فرمایید

[پاسخ]

الماس کریمی
Guest

بسمه تعالی
شخصیتی بسان امیرکبیردرتاریخ کشور ما ستاره ای بوده که غروب کرده یادش گرامی وراهش پررهره

[پاسخ]

بهنام اصغر
Guest
بهنام اصغر

قربون امیر کبیر ایران که افتخار ایرانیانه دمش گرم روحش شاد یادش گرامی

[پاسخ]

خشایار
Guest
خشایار

خیلی خوبه یعنی عالیه واقعا عالیه حرف نداره

[پاسخ]

محمدی
Guest

منبع نداره وچیزی که منبع نداشته باشم موسخ نیست

[پاسخ]

اِنی کاظمی پاسخ در تاريخ مهر ۱۵ام, ۱۳۹۰ ۰۷:۵۵:

حق با شماست ولیکن ما منبع ذکر کرده ایم :
موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران : iichs.org

[پاسخ]

سید علی
Guest
سید علی

من عااااااااااااااااااشق تاریخ ایران و تاریخ سازاش هستم.

[پاسخ]

سمیه
Guest
سمیه

مطالب بسیار جالب وجامعی بود من از خوندن این مطالب لذت بردم و با خوندن این مطالب چیز های بیشتری از امیرکبیر فهمیدم .ممنون

[پاسخ]

مریم
Guest
مریم

به نظر من امیر کبیر و دکتر مصدق دو شخصیت بسیار بزرگ در تاریخ ایران هستند .بسیار عالی

[پاسخ]

احسان
Guest
احسان

به ، اینکه فراهانی هستم بسیار افتخار میکنم، واقعا شخصیتهای بزرگی برای سرافرازی میهن اسلامی از استان مرکزی (استان آفتاب) بپا خواستند و قیام کردندو نامشان جاودانه شد !!!

[پاسخ]

زهرا
Guest
زهرا

بسیار خوب و کامل بود

[پاسخ]

سيد امير
Guest

هر سایتی میری منبع یه سایت دیگه رو داده آخه ینی چی که می رین کپی میکنین از سایتهای دیگه اگه کسی بخواد استفاده کنه میره همون سایت دیگه
“اگه میخوای یه منبع خوب ارجاء بدی باید هفش ده تا کتاب معرفی کنی وگرنه هر … ای هم می تونه کپی پیست کنه.
به امید اینکه بهتر شوید.
سید امیر

[پاسخ]

omid
Guest
omid

مطالب عالی ولی حیف که منبع مشخصی نداره

[پاسخ]

نیما
Guest
نیما

گفتین دیگه ولی برین بیشتر مطالعه کنید چیزایی بنویسید که تا به حال نخونده باشن ولی مرسی از مطلبتون

[پاسخ]

یاسر عثمان زاده
Guest

سلام ممنونم من از امیرکبیر خیلی خوشم میاد

[پاسخ]

آرین
Guest
آرین

سلام
در وصف امیرکبیر میتونم شعر زیبایی که احمدرضا یزدانی اجرا کرده رو بگم
سر کوچه ملی یه مرده یه مرد که سی سال پیش ساعتش یخ زده نمیدونه دنیا چه رنگی شده نمیدونه کی رفته کی اومده
آی امیرکبیر کجایی که جات خیلی خالی مرد

[پاسخ]

ایمان
Guest
ایمان

آیا میدانستید امیر کبیر در کربلا دفن شده است؟واقعأعجیب است که همچین شخصیت بزرگی در جایی به غیر از ایزان دفن شود. ار آن جایی که امیر کبیر را مردم ایران یک شخصیت وطن پرست میدانند جای شگفت دارد که او را بدن او را در جایی غیر از وطنش دفن نمایند. یهودیان مغز آلبرت انیشتین را در آوردند تاخاک مغزش راازبین نبرد و مغزش را برای نشان دادن افتخارهایی که یک یهودی آفریده نگه داشته اند.حال ما بدن اسطره ی تارخ خود را در خاک غربت دفن میکنیم وتازه جالب اینجا است که وقتی شما از یک فردی که… Read more »

انشتین
Guest
انشتین

مگر این سیاست مداران کاری به این کارا دارند؟

[پاسخ]

حسام
Guest
حسام

من واسه امیر کبیر تمام قد وایمس بعدش دولا میشم بس که انسان بزرگی بود ایشون
خوش به سعادتش کجا هم دفن شده و پاسخ به ایمان کسی که تو کربلا اونم تو صحن امام حسین دفن بشه دیگه واسش مهم نیست کی بیاد بالا سرش کی نیاد

[پاسخ]

احسان
Guest
احسان

این ایمان انگار بین ایرنی بودن و دین داشتن مشکل داره محرو از خونت بیا بیرون تا بفهمی این افتخاره که امیر کبیر تو کربلا دفن شده امیر کبیر با این وسیتش خواسته به ما ایرانیا بگه اهل بیت خط زندگی ما هستن نادر شاه وقتی دریای نور و فتح میکنه تو هند و بر میگرد ایران مستقیم میره با سپاهش به حرم امام علی (ع) میگه منو با طناب ببندین و مثه سگ بکشین تو صحن حرم که سرداراش میترسن ولی نادر میگه این یه دستوره همین امیر کبیر بوده که ناصردین شاه میگه دستور بده همه مردم ایران… Read more »

محمداسماعیل خادملو
Guest
محمداسماعیل خادملو

برای انشای هفته درباره ی یکی از بزرگان مورد علاقه خودم به سراغ امیر کبیر رفتم. من یک پسر ده ساله هستم .هر وقت قصه امیر کبیر را از زبان مادرم می شنوم اشک تو چشمهایم جمع می شود . وقتی بزرگ شدم حتما برای بچه هایم از امیر کبیر میگویم تا همه به امیر کبیر افتخار کنیم . ممنون.

[پاسخ]

انشتین
Guest
انشتین

لطفا آثار امیر کبیر را بنویسید.

[پاسخ]

Alireza
Guest

It,s OK Thank,s a lat

[پاسخ]

نجمه
Guest
نجمه

ممنون از توضیحاتتون

[پاسخ]

pittbull
Guest
pittbull

عالی بود

[پاسخ]

بهار
Guest
بهار

واقعیت پیدا کرد حرف همسر امیرکبیر که داستان امیرکبیر میشه قصه شبانه مادران ایرانی باید داستانش سینه به سینه بگردد و ما هم آرمان امیر کبیر را به واقعیتی بیشتر برسانیم او آرمانی به غیر از این نداشت که به غیر از ایرانی نباید کسان دیگر درباره ایران تصمیم بگیرند و حکمت کنند من کشورم رو برای خودم میخوام شما چطور؟

[پاسخ]

هانیه
Guest
هانیه

روحش شاد تا صبحگاه قیامت.

[پاسخ]

اصغر حیدری
Guest
اصغر حیدری

۱-سلام بر همه آنهایی که نام اولیاء الله الهی را بهر طریق زنده نگه میدارند .۲-کتاب امیر کبیروایران آقای فریدون آدمیت رابرای مطالعه بیشتر خوانندگان گرامی پیشنهاد میکنم.۳-مکان تربت پاک این ابَرمرد راستین تاریخ ایران زمین چنین است:کربلا ضلع شمال غربی حرم امام حسین ،شش متری شرقی ضریح ابراهیم مجاب (که داخل حرم است) در قسمت راهروی خروجی زنانه . ضمنا آنهایی که برای زیارت عازم عتبات میشوند در نجف قبرستان وادی السلام ورودی اصلی را ادامه داده بعد از حدود ۲۵۰ متر سمت چپ وارد خیابان ارامگاه ایت الله قاضی (تابلو دارد) شوند قبل از قاضی سمت چپ تابلوی… Read more »

الی
Guest
الی

بابا یه منبع درست وحسابی بزنین. مهم منبع تحقیقمونه اخه

[پاسخ]

آرا منتظري
Guest
آرا منتظري

از نظر من، نابغه ی ایران در تاریخ چهارصد سال اخیر، امیر کبیره.
با توجه به اوضاع و احوال قاجاریه و دوره ناصرالدین شاه، فکر و درک ایشان از مرحوم مصدق هم بالاتر بود.
مرحوم مصدق که منشا خدمات بسیاری هستند که در تاریخ ثبت شده است و هنوز هم اثرات برخی از کارهای نیک ایشان به جای مانده. ولی ایشان هم مثل همه انسان ها اشتباهاتی داشتند.

[پاسخ]

آرا منتظري
Guest
آرا منتظري

رمیده از عطش سرخ آفتاب کویر، غریب و خسته رسیدم به قتلگاه امیر. زمان، هنوز همان شرمسارِ بهت‌زده، زمین، هنوز همان سخت‌جانِ لال شده، جهان، هنوز همان دست بستۀ تقدیر! هنوز، نفرین می‌بارد از در و دیوار. هنوز، نفرت از پادشاهِ بدکردار، هنوز، وحشت از جانیان آدمخوار، هنوز، لعنت، بر بانیان آن تزویر. هنوز دستِ صنوبر بر استغاثه بلند، هنوز بیدِ پریشیده سر فکنده به زیر، هنوز همهمه سروها، که: «ای جلاد! مزن! مکُش! های؟! ای پلیدِ شریر! چگونه تیغ زنی بر برهنه در حمام؟ چگونه تیر گشایی به شیر در زنجیر!؟» هنوز، آب، به سرخی زند که در رگِ… Read more »

علی دهقانی فراهانی
Guest
علی دهقانی فراهانی

روحش شادویادش گرامی باد.

[پاسخ]

علی دهقانی فراهانی
Guest
علی دهقانی فراهانی

اگر کسی طالبه عکس هزاوه ویاعکس خونشو درهزاوه ببینه واسش بفرستم.

[پاسخ]

ارژنگ
Guest
ارژنگ

آیا امیر کبیرکارخانه ای هم تاسیس کرده ؟ ممنون میشم اگه جواب بدین

[پاسخ]

askgar
Guest
askgar

خیلی خوب بود دمتون گرم که قشنگی مینوسین.

[پاسخ]

yasmin
Guest
yasmin

روحش شاد ادم خوبی بوووووووووووووووووووود:(:(:(:(:(:(:(:(

[پاسخ]

rojan
Guest
rojan

ادم خوبی بود روحش شاد و یادش ګرامی.:(:(

[پاسخ]

yasmin
Guest
yasmin

من که دوسش داشتم دلم براش سوخت خدا بیامرزتش:(:(:(:(

[پاسخ]

rojan
Guest
rojan

اى کاش الان زنده بووووووود:(:(:(

[پاسخ]

dooo nafar
Guest
dooo nafar

اى کاش الان زنده بووووووود:(:(:(
خدا بیامرزتش:(:(:(

[پاسخ]

شیما............
Guest
شیما............

یعنی اینقدر خوب بود………..عجب……..خدابیامرزه…..مردخوبی بود

[پاسخ]

مهدی
Guest
مهدی

در پاسخ به دوستی که پرسیده بود امیر کبیر آیا کارخانه ای هم تاسیس کرده با مراجعه به کتاب امیرکبیر و ایران فریدون آدمیت خواهید دید که امیر بنیانگذار و مشوق براه انداختن بسیاری از صنایع داخلی بود .از آنجمله صنعت ساخت سماور بود که در آن دوره علیرغم استفاده زیاد در جامعه ایرانی وارداتی بود.راه انداختن دارالفنون و ایجاد نظم معروف به تقی خانی و ارتقای سطح و شان ایران در جامعه جهانی و بهبود و رسیدگی به وضعیت قشون و توجه جدی به بهداشت عمومی و هزاران عمل دیگر حاصل تنها صدارت ۳ ساله ایشان بوده است.

[پاسخ]